Czy spółkę komunalną traktuje się jako gminną jednostkę organizacyjną czy też jako przedsiębiorcę. Rozróżnienie niezbędne jest w kontekście art. 9j i art.9k ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach? Odpowiedź eksperta: Odpowiadając na zadane pytanie na początku należy wskazać, co należy rozumieć pod pojęciem ‘przedsiębiorcy’, o którym mowa w art. 9j ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminie (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 391 z późn. zm.), zwanej „UCPG”, oraz ‘gminnej jednostki organizacyjnej’, o której mowa  w art. 9k tej ustawy.  Przedsiębiorcą, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) („SDG”), jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Z kolei przez działalność gospodarczą należy rozumieć zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 SDG). Pojęcie ‘gminnej jednostki organizacyjnej’ nie zostało natomiast zdefiniowane w żadnym akcie prawnym. W art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h) ustawy o samorządzie gminnym wskazuje się jedynie, że jednostki organizacyjne gminy tworzy, likwiduje, reorganizuje oraz wyposaża w majątek rada gminy w drodze uchwały podejmowanej na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h u.s.g. W literaturze wskazuje się, że za jednostkę organizacyjną gminy należy uznać strukturę organizacyjną utworzoną przez gminę lub do niej przynależną, niezależnie od jej statusu prawnego. Istotną cechą takiej jednostki jest to, że gmina (jej organy) ma bezpośredni wpływ na jej funkcjonowanie poprzez powoływanie osób zarządzających tą jednostką oraz sprawowanie nad nią kompetencji nadzorczych (por. A. Szewc (w:) Ustawa o samorządzie gminnym, Komentarz, A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki, Warszawa 2010, s. 132, 133). Jednostki te mogą przybierać różne formy prawne (niezależnie od niej, jeżeli tylko będą spełniały w/w cechy, będą jednostkami organizacyjnymi gminy), tj.: mogą pozostawać w strukturze organizacyjnej gminy jako jednostki prawnie niewyodrębnione od gminy, nieposiadające osobowości i zdolności prawnej (np. jednostki i zakłady budżetowe) – są to jednostki organizacyjne gminy w ścisłym znaczeniu; mogą pozostawać również poza tą strukturą, jako jednostki formalnie odrębne od gminy i wyposażone w osobowość prawną (np. fundacje, sp. z o. o. i sp. akcyjne), przy czym w odniesieniu do tych podmiotów pojawiają się dodatkowe wymogi warunkujące możliwość zaklasyfikowania ich do jednostek organizacyjnych gminy (dotyczące przede wszystkim struktury własnościowej) – są to jednostki organizacyjne gminy w szerokim znaczeniu. Z powyższego wynika, że zakres pojęć ‘przedsiębiorca’ oraz ‘gminna jednostka organizacyjna’ może zazębiać się, jeżeli przyjmiemy szerokie pojmowanie gminnych jednostek organizacyjnych, a więc że mogą być nimi zarówno podmioty nieposiadające, jak i posiadające osobowość prawną (np. spółki). Należy jednak zauważyć, że na gruncie UCPG przyjęto wąskie znaczenie pojęcia gminna jednostka organizacyjna (będą to tylko podmioty, o których mowa powyżej w pkt 1), z czego wynika, że na gruncie tej ustawy przedsiębiorca nie może być jednocześnie gminną jednostką organizacyjną i odwrotnie. Innymi słowy, ilekroć w danych przepisach jest mowa o przedsiębiorcach, przepisy te nie odnoszą się do gminnych jednostek organizacyjnych. Powyższe wynika z redakcji poszczególnych przepisów tej ustawy, gdzie obok przedsiębiorcy wymienia się gminną jednostkę organizacyjną (tak art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 UCPG), albo wyraźnie odróżnia się sytuację prawną tych dwóch grup podmiotów; tak w: W związku z powyższym należy stwierdzić, że art. 9k UCPG odnosi się wyłącznie do gminnych jednostek organizacyjnych niebędących przedsiębiorcami (czyli jednostek organizacyjnych gminy w ścisłym znaczeniu); de facto dotyczy on jednostek i zakładów budżetowych gminy. Jak łatwo zauważyć, art. 9k UCPG jest odpowiednikiem art. 9j ust. 2 pkt 3, 4 i 5 tej ustawy, z tą tylko różnicą, że uchybień z art. 9j ust. 2 pkt 3, 4 i 5 dopuszcza się przedsiębiorca, a tych z art. 9k gminna jednostka organizacyjna, która tutaj przedsiębiorcą nie jest. Dlatego art. 9k przewiduje innego rodzaju sankcję niż dla przedsiębiorców (z uwagi na to, że gminne jednostki organizacyjne nie podlegają wpisowi do rejestru), którą jest zakaz wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na okres 3 lat (por. W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach, Komentarz, Warszawa 2012, s. 298). Reasumując, spółka komunalna, jako osoba prawna prowadząca działalność gospodarczą w rozumieniu SDG, jest przedsiębiorcą, a nie gminną jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 9k UCPG. Spółka ta podlega wpisowi do rejestru działalności regulowanej, o którym mowa w art. 9b ust. 2 UCPG, i stosuje się wobec niej sankcje wskazane w art. 9j UCPG. Art. 9k UCPG nie znajduje do niej zastosowania.  Hasła kluczowe: utrzymanie czystości i porządku w gminach, gminna jednostka organizacyjna, przedsiębiorca, spółka komunalna